Breng mij naar het informatiepaneel!

In het kader van het laatste Duitse bommenwerper-luchtoffensief tegen Engeland voorde de Duitse Luftwaffe in het eerste half jaar van 1944 vele bombardementen uit op doelen in, voornamelijk, zuid-Engeland. Dit offensief stond formeel bekend als Unternehmen Steinbock, maar is misschien beter bekend als de Baby Blitz. Na een aantal missies in februari 1944 waarbij grote verliezen werden geleden, besloot Luftflotte 3 een andere tactiek toe te passen. De toestellen van verschillende eenheden werden vanuit West-Duitsland en Nederland verplaatst naar Frankrijk. Deze eenheden werden ondersteund door een aantal eenheden die juist wel in West-Duitsland en Nederland bleven staan, waaronder de Ju 88A bommenwerpers van I. Gruppe, Kampfgeschwader 54. In de nacht van 1 op 2 maart 1944 stond de eerstvolgende missie gepland om deze tweeledige bommenwerperstroom te gebruiken. Ditmaal zou Londen het doel zijn.

Aan deze missie zouden 164 toestellen deelnemen. Hieronder waren een aantal Ju 88As van I. Gruppe, Kampfgeschwader 54 (I./KG 54) die vanaf Wittmundhafen waren opgestegen. De route liep over Noord-Nederland om over de Noordzee richting Londen te vliegen.

Een Ju 88A-4 van Kampfgeschwader 54 met het goed zichtbare eenheidsembleem: het doodshoofd

Van de 164 uitgezonden toestellen wisten 131 het bredere doelgebied te bereiken. In totaal wierpen zij 80.6 ton conventionele bommen en 114.4 ton brandbommen af. Bij het naderen van de Engelse kust detecteerde de Britse radar zo’n 70 toestellen die tussen Hastings en het eiland Wight het land binnenvlogen. Hiervan bereikten slechts tien het centrum van Londen. De gerapporteerde schade bleek achteraf relatief klein te zijn: vijf fabrieken meldde enige bominslagen. Voorderest kwamen er veel bommen in Kent, Sussex en Surrey terecht. Hier werden respectievelijk 46, 15 en 2 branden gemeld. In totaal kwamen er 36 mensen om het leven en raakten 90 mensen gewond.

De aanval verliep niet zonder verliezen aan de Duitse kanten: I./KG 54 meldde een verlies van zes toestellen op 2 maart 1944. Twee toestellen raakten beschadigd, drie werden compleet afgeschreven en nog één toestel werd vermist.

Op 2 maart 1944 meldde Onderluitenant en Groepscommandant J. den Ouden van Marechaussee Gewest Groningen, Groep Loppersum, het volgende:

“Hedenmorgen te 5.30 uur is te Zijldijk, in de gemeente ’t Zandt, op een perceel bouwland voor de boerderij van de Heer P.S. Wiersema, een Duitsch militair vliegtuig neergestort. Het vliegtuig heeft vermoedelijk gevlogen in noordelijke richting en is totaal vernield. Vermoedelijk is het een tweemotorig vliegtuig. Van de bemanning werd niemand aangetroffen terwijl ook geen valschermen werden gevonden zodat kan worden aangenomen dat de bemanning het vliegtuig tijdig heeft verlaten.

Persoonlijke ongevallen deden zich niet voor terwijl geen schade werd aangericht. Er is geen luchtalarm gegeven. Van het neerstorten is telefonisch kennis gegeven aan de Duitsche militaire autoriteiten. De resten van het vliegtuig die aanvankelijk door marechaussees werden bewaakt, worden thans bewaakt door Duitsche militairen.

Ten behoeve van de luchtbescherming is 15 l. benzine verbruikt.“

Uit onderzoek van Stichting Luchtoorlog Onderzoek Drenthe is gebleken dat het toestel hier waarschijnlijk een Ju 88 betrof. Hoogstwaarschijnlijk is dit één van de afgeschreven toestellen van I./KG 54, die vermoedelijk door brandstoftekort Wittmundhafen op de terugweg net niet wist te halen. De vier bemanningsleden hadden het toestel per parachute verlaten, waarna het toestel op automatische piloot nog een stukje doorvloog.

Vier onbekende bemanningsleden voor hun Ju 88A-4 van Kampfgeschwader 54

Het toestel, wat voor de boerderij van Pieter Siert Wiersema lag, trok veel bekijks. De zoon van Pieter Siert Wiersema, Arie Wiersema, wist zich dit nog goed te herinneren:

“Het personeel dat ’s morgens vroeg [bij de boerderij van Wiersema] aan het werk ging, ging niet naar de boerderij maar liepen direct naar het land van het gecrashte vliegtuig. Spoedig waren de Duitsers er ook. Het personeel van Nijhoff [de naastgelegen boer] en ook de andere bewoners van Kolhol mochten niet op het perceel maar stonden op het perceel aan de andere kant van de tochtsloot te kijken.“

Het personeel van Wiersema en ook Pieter Siert Wiersema zelf en de kinderen konden blijven. De bewaking en berging van het vliegtuig was onder leiding van commandant Tancke afkomstig uit Roodeschool. De 13 Duitsers die verantwoordelijk waren voor de berging werden verplicht ingekwartierd op de boerderij van Wiersema. Ze slapen op matrassen in de voorkamer van de boerderij. Het zijn oudere soldaten (40-50 jaar) met zelf ook kinderen, wist Arie Wiersema zich te herinneren.

Deze Duitsers en commandant Tancke waren afkomstig van de Ortskommandantur, die zich gevestigd had in twee woningen in Roodeschool. Deze locatie werd door de omwonenden het ‘Hertenkamp’ genoemd door het prikkeldraad wat er omheen was gespannen. Tancke was misschien wel de meest gevreesde bewoner van het ‘Hertenkamp’. Tancke, die rood haar had, stond bekend om zijn ware schrikbewind die actief betrokken was bij de zoektocht naar onderduikers

Alles verliep redelijk gemoedelijk, gedurende deze periode die 14 dagen duurde. Volgens Arie Wiersema kwam commandant Tancke elke morgen polshoogte nemen over de gang van zaken en de voortgang van de berging. Op het laatst waren er nog twee Oostenrijkers bij de berging. Arie Wiersema wist nog goed hoe zij gewoon meeaten met de familie. Ook vertelde Arie Wiersema dat smid Albert Koens uit Zijldijk een deel van de demontage/sloop van het toestel heeft gedaan.

Arie Wiersema wist nog dat de kinderen, waaronder hij zelf, emmers vol munitie van het veld hebben gehaald. De Duitsers lieten dat toe. Zij speelden er mee en haalden het kruit uit de patronen. Ook in latere jaren ‘ontplofte’ tijdens het ploegen nog weleens een patroon. In de volksmond kwam het terrein bekend te staan als ‘het vliegveld’.

Laten we de herinnering levendig houden aan deze gebeurtenis en de onbekende bemanning.

Onbekend

Piloot

RTB

Onbekend

Navigator

RTB

Onbekend

Radiotelegrafist

RTB

Onbekend

Boordschutter

RTB

Heeft u meer informatie over deze crash? Lever het aan!

Bronnen:

• Archief Stichting Luchtoorlog Onderzoek Drenthe
• Der Luftkrieg in Europa. Die operativen Einsätze des Kampfgeschwader 2 im Zweiten Weltkrieg – Teil 2 – Ulf Balke
• Bram van Dam
• John Manrho